background

A.Vogel Plantenecyclopedie

Urtica dioica L.

Grote brandnetel

Geschiedenis

Urtica dioica L. Grote brandnetel

De brandnetel is een zeer oude plant die al in de oertijd medisch werd gebruikt. Dat is o.a. te zien aan zijn groene bloemen.  In neolithische paalwoningen in Zwitserland werden restanten gevonden, die uit het 3e millennium v. Chr. afkomstig zijn. Ook het woord "Nessel" (= netel) is zeer oud en is afkomstig van het Oudhoogduitse "nezzila", dat met het woord "Netz" (= net) samenhangt. Dit verwijst naar de vroegere vezelwinning voor de vervaardiging van katoen. Tegenwoordig is ramie, een aan de brandnetel verwante plant, een belangrijke vezelplant. De oude Grieken noemde de brandnetel acalyphe. De Latijnse naam is van úrere, dat „branden“ betekent, afgeleid. Dioica betekent tweehuizig.
Ook Dioskurides waardeerde de brandnetel en beschreef haar werking gedetailleerd. De arts en plantkundige Otto Brunfels schreef in 1532 in zijn "Contrafayt Kreuterbuch": "Wat is nietiger en verachtelijker of gehater dan een brandnetel. Wat is lieftalliger dan een hyacint, een narcis, een lelie, dan nog overtreft de brandnetel ze allemaal samen." Lonicerus schreef, dat zij "heet zou zijn in het begin van de eerste hoeveelheid en daarna droog". Brandnetel werkt menstruatiebevorderend, kalmerend, wind-, steen- en urineafdrijvend, afroditisch en wordt tegen kankerachtige zweren, branderige wonden, steenpuisten, gezwellen, klieropzwellingen, verrekkingen, bloedneuzen, miltaandoeningen, borstvlies- en longontsteking, astma, schurft, mondaandoeningen en epilepsie gebruikt. In de 18e eeuw heeft men de plant succesvol bij oedeem en allerlei soorten bloedingen, zoals huiduitslag gebruikt. De brandnetel speelde ook als "sympathiemiddel" een grote rol. Een geliefde toepassing was het genezen van reumatische of verlamde ledematen met brandnetel, waarbij door het gif van de brandnetelharen een huidprikkeling met een daaropvolgende rode uitslag en eventueel de vorming van blaasjes optrad.

Botanische kenmerken

Urtica dioica L. Grote brandnetel

De brandnetel bezit een winterharde, kruipende, sterk vertakte wortelstok, waaruit in het voorjaar een 30 tot 150 cm hoge stengel groeit. Hij is vierkantig, onvertakt en met korte stoppelharen en lange brandharen bezet. De stoppelharen zijn eencellig en hebben een dikke wand, terwijl de brandharen een glasachtige brosse wandstructuur bezitten. Het topje van de brandhaar breekt bij aanraking gemakkelijk af en dringt in de huid, waardoor de inhoud in de huid geïnjecteerd wordt. Het topje kan 24 tot 36 uur in de huid blijven en pijn veroorzaken.
De eivormige tot langwerpige bladeren zijn aan het begin van de steel hartvormig of afgerond en aan de rand grof gezaagd en tegenoverstaand op de stengel gerangschikt. Ieder blad wordt aan het begin van de stengel begeleid door twee steunblaadjes. De takjes dragen gewoonlijk alleen mannelijke of alleen vrouwelijke bloemen. De grote brandnetel is dus tweehuizig. De bloemen zijn onopvallend groen en de pollen worden door de wind verspreid. In de vrouwelijke bloemen bevindt zich een bovenstandige vruchtknop met grote, kwastvormige stempels. De vrucht is een klein, eenzadig nootje. De mannelijke bloemen bevatten vier naar binnen gebogen meeldraden, die zich bij het openen van de bloemen met een ruk oprichten en daarbij het stuifmeel in de vorm van een klein wolkje uitstrooien.
De bloeitijd is van juli t/m september.
De nog venijniger brandende kleine brandnetel, Urtica urens, is niet winterhard en daarom eenjarig. Zij wordt slechts 10 tot 40 cm hoog. Zij is eenhuizig, d.w.z. dat de takjes zowel mannelijke als vrouwelijke bloemen dragen. Van U. dioica bestaan talrijke varianten. Van U. urens is er maar één variant bekend.

Vindplaats

Urtica dioica L. Grote brandnetel

De brandnetel is een over de hele wereld voorkomende plant, die via de gematigde zones over de rest van de wereld verspreid is. Zij is een ruderaalplant, wat erop wijst, dat zij bevuilde plaatsen zoekt en deze dan "ontgift". Als nitrofiele plant volgt zij de menselijke cultuur en groeit bijzonder goed op bemeste resp. met menselijke of dierlijke faeces bevuilde gronden. Men vindt haar zelden in de ongerepte natuur. Zelfs lang vergeten, door mensen verlaten woon- en slaapplaatsen zijn aan de brandnetels die er groeien te herkennen.
De brandnetel, die men ook als een eersteklas ijzerplant aanduidt, reguleert het ijzergehalte van de grond en beïnvloedt daarmee alle op deze grond groeiende planten positief. De aanwezigheid van ijzer is namelijk nodig om chlorofyl, de groene plantenkleurstof, te vormen. De brandnetel is een lichtgevoelige plant. Vanwege haar fotosyntheseapparaat is het voor de brandnetel onmogelijk onder sterk variërende lichtomstandigheden te overleven.

Verwerking

A.Vogel/Bioforce gebruikt de verse brandnetel uit biologische teelt voor de vervaardiging van een oertinctuur, die een bestanddeel is van de A.Vogel brandnetelhaarlotion. Voor de bereiding van Urticalcin wordt brandnetelkruid klein gesneden, met ethanol en lactose gemengd en voorzichtig gedroogd.
In de fytotherapie worden naast het kruid en de bladeren ook de wortel en de zaden gebruikt. In de homeopathie wordt uitsluitend de kleine brandnetel, Urtica urens, gebruikt, die de juiste monografie D heeft.
Brandnetels worden verder als voedingsmiddel gebruikt. Het chlorofyl wordt voor het groenverven van erwt- en boonconserven gebruikt. In de biologische landbouw worden brandnetels als mest-, plantbescherming- en compostmiddel ingezet. De gedroogde brandnetels zijn zeer waardevol als veevoer. Zij worden bovendien voor de winning van vezels gebruikt.   


Latijnse naam

Urtica dioica

Officiële naam

Brandnetelkruid

Brandnetelbladeren

Familie

Urticaceae

Brandnetelfamilie

Volksnamen

Broeinetel

Netelkruid

Hoe zit dat...?

Waarom ontstaan de beste ideeën onder de douche?
’s Morgens sta je op, je neemt een douche en … ineens bedenk je de oplossing voor het probleem waar je gisteren de hele dag over zat te piekeren! Waarom juist op dat moment?

Lees hier waarom!
Gratis boek Vullen of Voeden bij bestelling > €20

Ontvang elke maand van A.Vogel tips voor een gezonde lifestyle.

tip

Ontvang maandelijks handige tips en weetjes over gezondheid en lifestyle.

Schrijf je nu in >