background

A.Vogel Plantenecyclopedie

Salvia officinalis L.

Salie

Geschiedenis

Salvia officinalis L. Salie

Salie werd vermoedelijk al in het oude Egypte tegen abdominale ziektes, tandpijn en astma gebruikt. In het Papyrus Ebers (1500 v. Chr.) wordt hij als middel tegen jeuk genoemd. De Hippocrates prezen zijn bloedstelpende, versterkende en menstruatieopwekkende eigenschappen. De plant werd onder de naam Salvia in de werken van de Romeinen Plinius, Dioskurides en Galen beschreven. Zij raadde hem aan voor verwarmen en samentrekken, bij hoesten, schorheid, zweren en bij het bevorderen van weeën. Het is niet bekend over welke saliesoorten zij het iedere keer hebben. De naam Salvia is van het Latijnse salvare, dat "genezen" en "gezond zijn" betekent, afgeleid. Het is niet moeilijk om in het Duitse woord Salbei een leenwoord van Salvia te herkennen. De soortnaam officinalis betekent: in de apotheek (officina) gebruikelijk.
Echte salie is in de "Capitulare de villis" (ca. 790) van Karel de Grote resp. Ludwig de Vrome opgenomen en werd in kloostertuinen aangeplant. Walafrid Strabo (9e eeuw), een monnik van het klooster Reichenau aan het Bodenmeer, opent met salie zijn moralistisch gedicht "Hortulus" over de voor geneeskundige doeleinden aangeplante tuinplanten. "Vooraan prijkt op de eerste rij de salie, geurig, sterk en prima om te drinken. Hij werkt probaat bij tal van mensenkwalen en blijft om zijn verdiensten immergroen." Salie is al vroeg in Engeland terecht gekomen, waar hij sindsdien intensief als specerij gebruikt wordt. Ook in de Middeleeuwen had men grote waardering voor salie. Van de hoge medicijnschool in Salerno is het vers "Salvia salvatrix, naturae conciliatrix" – "Salvia, jij genezer, bemiddelaar van de natuur" afkomstig.
Hieronymus Bock schreef in 1555: "Van alle struiken is er bijna geen gewas dat boven de salie gaat, want zij is waardevol voor de arts, de kok, de kelder, de armen en de rijken. Het drinken van saliewijn of het kruid in wijn gekookt, is nuttig voor het hele inwendige lichaam. Want het verdrijft het gif, verzacht het hoesten, vermindert steken in de zij (= miltvergroting), ontwormt de lever en de moeder (= baarmoeder), drijft urine af en wekt de vrouwenkwaal (= menstruatie) op. Werkt tegen alle koude ziektes ("koude ziektes" zoals verkoudheden en reuma), niet alleen gedronken, maar ook door er de ledematen mee in te wrijven. Een afkooksel van salie is door de reinigende werking in de darmen, goed tegen bloeddiarree. Salie in water gekookt, zuivert en heelt wonden en beten veroorzaakt door giftige dieren. Zij stelpt het bloed en zuivert de rotte zweren. Zij geneest schurft. De tanden met verse saliebladeren ingewreven, houdt ze sterk en schoon. Salie in wijn gekookt en ermee gegorgeld, neemt de pijn uit de nek en de keel weg". In 1688 schreef Paullini uit Augsburg een 414 pagina's omvattende monografie over salie.
Sterk ruikende planten werden altijd al ingezet voor rituelen en als sierplanten. Salie is een toverplant van de eerste orde. Tegenwoordig wordt hij gebruikt als wierook. Daarvoor wordt naast de echte salie vooral de in Mexico inheemse Salvia divinorum, die hallucinogene eigenschappen heeft, gebruikt.

Botanische kenmerken

Salvia officinalis L. Salie

Echte salie is een tot 80 cm hoge struik met rechtop staande stengels en veel viltig behaarde zijtakken. De onderste delen van de struik verhouten. De kruidig ruikende bladeren zijn enkelvoudig gebouwd, eivormig of langwerpig en verjongen zich richting steel, waar zij vaak geoord zijn. De bladrand is fijn gekarteld. De bladeren zijn groenachtig tot zilvergrijs. Aan de bovenkant zijn de jonge bladeren viltig behaard en de oudere bladeren meestal gerimpeld kaal. Aan de onderkant zijn de bladeren altijd witviltig behaard. De lichtblauwe tot blauwviolette typische lipbloemen vormen zes- tot tienbloemige kransen. Hiervan staan er vier tot acht, ritmisch gegroepeerd in schijnkransen, boven elkaar aan de hoofdloten.
Het geslacht Salvia is een van de meest veelsoortige geslachten binnen de Lamiaceae. Zij kent meer dan 500 soorten. Ook van Salvia officinalis bestaan er verschillende ondersoorten en talrijke cultuurvormen. Voor de saliebladeren uit de geneesmiddelenboeken en de winning van de uit Dalmatië afkomstige salieolie worden de beide ondersoorten van Salvia officinalis L., ssp. minor (GMELIN) GAMS en ssp. major (GARSAULT) GAMS [1-3] gebruikt.
De bloeitijd is van mei t/m juli.

Vindplaats

Salvia officinalis L. Salie

Salie behoort zoals veel lipbloemen oorspronkelijk tot de flora van de landen in het Middellandse Zeegebied. Hij komt op het vasteland van Dalmatië (Kroatië en Montenegro) op zonnige kalkhellingen massaal voor. In het vroegere Joegoslavië was de export van saliebladeren en salieolie een aanzienlijk bron van inkomsten. Salie wordt daar, net zoals in Albanië, Hongarije, Duitsland en Frankrijk geteeld.
Uit Spanje komt hoofdzakelijk de Spaanse salie, Salvia off. ssp. lavandulifolia, waarvan de etherische olie naar eucalyptus ruikt. In de Spaanse salie zitten geen bitterstoffen en carnosolzuur.

Verwerking

Salvia officinalis L. Salie

Bioforce verkrijgt echte salie uit biologische eigen en gecontacteerde teelt. De bladeren worden meerdere keren per jaar geoogst. De planten moeten voordat zij tot bloei komen geoogst worden. Wanneer er geoogst wordt tussen 12 en 16 uur is het gehalte aan etherische olie het hoogst. Over het algemeen varieert dit gehalte echter zeer sterk. De vers afgesneden bladeren worden kort na de oogst klein gesneden en met alcohol tot een oertinctuur gemacereerd. Voor de productie van tabletten wordt de oertinctuur onder vacuüm voorzichtig ingedikt en met hulpstoffen verder verwerkt.


Latijnse naam

Salvia officinalis

Officiële naam

Saliebladeren

Familie

Lamiaceae, Lipbloemfamilie

Volksnamen

Echte salie

Franse thee

Tuinsalie

Palingkruid

Selve

Savie

Saaldje

Scharlei

Hoe zit dat...?

Waarom ontstaan de beste ideeën onder de douche?
’s Morgens sta je op, je neemt een douche en … ineens bedenk je de oplossing voor het probleem waar je gisteren de hele dag over zat te piekeren! Waarom juist op dat moment?

Lees hier waarom!
Gratis boek Vullen of Voeden bij bestelling > €20

Ontvang elke maand van A.Vogel tips voor een gezonde lifestyle.

tip

Wandel op 9 juni 40, 30, 20, 10 of 5 km tijdens de eerste A.Vogel Wandeltocht.

Schrijf je nu in >