background

A.Vogel Plantenecyclopedie

Pimpinella saxifraga L.

Kleine bevernel

Geschiedenis

Pimpinella saxifraga L. Kleine bevernel

De oorsprong van de benaming Pimpinella is niet bekend. Volgens enkele taalonderzoekers voert de naam terug naar het Latijnse piper voor "peper". Dit verband wordt waarschijnlijk gelegd, omdat de wortel een kruidig en vervolgens brandend scherpe smaak op de tong achterlaat. De naam verschijnt voor het eerst in de 7e eeuw bij de Italiaanse arts Benedictus Crispus. De benamingen Pimpinella, Bibernella enz. werden echter voor verschillende planten gebruikt. Tegenwoordig kan niet meer vastgesteld worden welke soorten daarmee bedoeld werden. Vanaf de 16e eeuw wordt in de kruidenboeken zonder twijfel bevernel vermeld. In 1626 werd bevernel in het "Kreutterbuch" van Matthiolus genoemd tegen longvertering, koorts, shock, en uitwendig bij verminderd gezichtsvermogen en te weinig moedermelk. In de volksmond werd de naam bevernel als scheld- of bijnaam gebruikt. Daarvan getuigen de Elzasser bijnaam "Mamsell Bimpernell" en het Zwitserse "Pimpernell", dat een minachtende benaming voor een dikke vrouw is.
De naam saxifraga is afgeleid van saxifragus, dat "rotsbrekend", "in rotsspleten groeien" of "steenbreek" betekent. De bevernel gold, net zoals andere met steenbreek aangeduide soorten (bv. Saxifraga granulata), als middel tegen blaasstenen. Zo schrijft Hieronymus Bock in 1551: "Bevernel is een echt steengewas, het vermaalt de stenen en drijft ze uit."

Botanische kenmerken

Pimpinella saxifraga L. Kleine bevernel

Het geneesmiddel wordt zowel van Pimpinella major (L.) HUDS., de grote bevernel, als van Pimpinella saxifraga L, de kleine bevernel gemaakt. Beide soorten kennen een grote verscheidenheid aan vormen en ondersoorten. Alleen al van P. saxifraga zijn drie ondersoorten bekend, ssp. eusaxi fraga, ssp. alpestris en ssp. nigra. De kleine bevernel is overwinterend en groeit uit een dikke, vertakte hoofdwortel. Zijn 30–70 cm hoge stengels zijn gegroefd en vaak licht behaard. De onderste loofbladeren zijn enkelvoudig onparig geveerd met drie tot negen langwerpig-ovalen, gezaagde deelbladeren. De delingsgraad van de onderste en bovenste bladeren is zeer variabel. Eindstandig zitten de witte en op hogere plaatsen de roodachtige bloemschermen. Zij dragen in de herfst de in lengterichting gegroefde, 2 mm lange vruchten. In tegenstelling tot de kleine bevernel zijn de stengels van de grote bevernel buisvormig tot hol en diep hoekig gegroefd. De bloeitijd is van juni tot oktober.

Vindplaats

Pimpinella saxifraga L. Kleine bevernel

De grote en kleine bevernel zijn bijna de enige inheemse vertegenwoordigers van het veelsoortige Apiazeaegeslacht Pimpinella in Europa. Alle andere vertegenwoordigers zijn inheems in Azië. De kleine bevernel prefereert, in tegenstelling tot de grote bevernel, droge, schrale weides en lichte bossen op vlak terrein of op een hoogte tot 2000 m. Hij is in heel Europa en West-Azië inheems. In Noord-Amerika is hij ingeburgerd. De grote bevernel is zeldzamer.

Verwerking

Vanwege de veelsoortigheid (= bv. niet farmaceutische soorten), de bastaardvormingen en de gelijkenis met andere geslachten (bv. Heracleum sphondylium L. (berenklauw) en Pastinaca sativa L. (pastinaak)) komen bij de bevernel verwisselingen en vervalsingen in de handel zeer vaak voor. Hij is, als het al mogelijk is, alleen op met chromatografie te identificeren.
A.Vogel gebruikt voor de vervaardiging van de oertinctuur de in de herfst uitgegraven verse wortels uit gecertificeerde biologische eigen teelt. De eigen teelt waarborgt de genetische homogeniteit van de plant, sluit verwisselingen en vervalsingen uit en garandeert een constante kwaliteit. Van bevernelwortels kan thee gemaakt worden. De wortels worden verder voor de productie van likeuren gebruikt. Bij schorheid wordt er aan een mengsel van wortelpoeder met honing gezogen. Vers kruid wordt als specerij gebruikt of in de soep gedaan.


Latijnse naam

Pimpinella saxifraga

Officiële naam

Bevernelwortel

Familie

Apiaceae

(= Umbelliferae)

Schermbloemenfamilie

Volksnamen

Kleine pimpernel

Kleine steenbreek

Bevernaart

Hoe zit dat...?

Waarom ontstaan de beste ideeën onder de douche?
’s Morgens sta je op, je neemt een douche en … ineens bedenk je de oplossing voor het probleem waar je gisteren de hele dag over zat te piekeren! Waarom juist op dat moment?

Lees hier waarom!
Exclusief op avogel.nl: garantie op 100% tevredenheid*

Ontvang elke maand van A.Vogel tips voor een gezonde lifestyle.

tip

Ontvang maandelijks handige tips en weetjes over gezondheid en lifestyle.

Schrijf je nu in >