background

A.Vogel Plantenecyclopedie

Picea abies (L.) KARST. Spar

Spar

Geschiedenis

Picea abies (L.) KARST. Spar

De geslachtnaam Picea is afkomstig van het Griekse peuke, peuch, pissa. Daaruit ontstond het Latijnse pix, dat "pek" betekent en betrekking heeft op de hars van de spar, die bij beschadigingen van de stam uit het hout loopt. De Duitse naam Fichte resp. Feichte (van vochtig) is oerverwant aan het Griekse peuke. De naam rode den heeft betrekking op de roodbruine kleur van de stam en de takken. In de volksmond werden sparren/rode dennen (Picea) en dennen/witte dennen (Abies) tot "denneboom" samengevoegd. Al bij de Kelten stond de den in hoog aanzien. In hun kalender staat de den voor de periode van 2 tot 11 januari en van 5 tot 14 juli. De winterzonnewende op 21 december is aan de zilverspar en de klinker A (ailm genoemd) gewijd. Na deze nacht worden de dagen weer langer en de dennen gelden sindsdien als de boom van de geboorte van het licht.
In de Middeleeuwse kruidenboeken wordt er duidelijk verschil gemaakt tussen de rode den, de witte den en de lariks, maar hun toepassing wordt op één hoop gegooid. Volgens Lonicerus "verlichten gekookte dennenbladeren de ontstoken wonden en zijn zij goed tegen tandpijn en met honing ook voor mensen met geelzucht. Dennenhars met honing gekookt, werkt verzachtend voor vloeiingen van het hoofd (= snotteren) en keelpijn, agina genoemd, en alle uitwendige lichamelijke verwondingen. De terpentijn zal zachtjes purgeren, de pijnlijke borst, long en lever reinigen en genezen. In het bijzonder zal de terpentijn, goed bereid en gewassen, goed zijn voor tuberculose, voor alle hoesten, kuchen en het opgeven van slijmerig bloed, met welke verschijnselen tuberculose gepaard gaat".

Botanische kenmerken

Picea abies (L.) KARST. Spar

De spar of rode den is een groenblijvende, tot 60 m hoge boom met piramidevormige kruin en een slanke, rechte, vaak tot aan de grond vertakte stam uit de familie van de naaldhoutbomen (coniferen). De spar heeft een vlak wortelstelsel, dat hem bij storm vaak fataal wordt. Zijn schors is bruinrood en wordt met het ouder worden gebarsten tot geschubd. Zijn iets naar beneden hangende takken zijn bij de punt omhoog gebogen. Zij zijn rondom of op de lichtzijde half rondom spiraalvormig met donkergroene, vierkantige, stekelige naalden bezet. Reeën knabbelen graag op de twijgen van de spar, maar nog liever aan de twijgen van de witte den.
Pas na het 30e levensjaar bloeit de spar voor het eerst. In mei lopen er tegelijkertijd mannelijke en vrouwelijke bloemen uit. De onrijpe mannelijke bloemkatjes van de grootte en kleur van een aardbei, die meestal tussen de naalden van de twijgen uit het jaar daarvoor hangen, worden bij de rijping door de talrijke stuifmeelkorrels geel gekleurd. De aan de punten van de loten staande vrouwelijke bloemkegels zijn glanzend karmijnrood. Als zij rijp zijn, zijn zij bruin, hangend en vallen zij in hun geheel af. Nog in hetzelfde jaar rijpen in de kruin van de boom de eerst staande, dan hangende kegels, die 10 tot 15 cm lang en 3 tot 4 cm dik worden.
De spar kan 600 jaar oud worden. Tegenwoordig wordt hij echter lastig gevallen door luchtvervuiling, hoge ozonwaarden, zure regen, verzuring van de grond en droogheid. Naaldbomen leiden onder deze factoren meer dan loofbomen, omdat ze hun naalden niet jaarlijks verliezen. Bepaalde bestanddelen zoals picein en piceol zijn stressstoffen, die door de spar alleen gevormd worden, als hij zich door indringers van onbekende soort bedreigd voelt. De bloeitijd is mei.

Vindplaats

Picea abies (L.) KARST. Spar

De spar komt in Midden-Europa tot in het Hoge Noorden en naar het zuiden toe tot ongeveer de 40e breedtegraad voor. In het Oosten wordt de spar door de Wolga begrensd. Hij is inheems in de bergen op plaatsen van meer dan 900 m hoog en wordt vaak door verschillende loofbomen vergezeld. In laagland wordt hij op grote schaal gecultiveerd en heeft daar de den (= witte den) bijna volledig verdrongen.

Verwerking

Picea abies (L.) KARST. Spar

A.Vogel/Bioforce gebruikt het met alcohol gestabiliseerde perssap en het waterige extract uit de verse sparpunten, die in het voorjaar van in het wild groeiende en biologisch verbouwde sparren geplukt worden. Voor het extract wordt de droesem van de vers uitgeperste knoppen met koud water gemengd en voorzichtig geëxtraheerd. Dit extract wordt met suikerriet, perendiksap en honing volgens een traditioneel recept net zo voorzichtig onder vacuüm tot siroop ingekookt.

Recept voor thuis

Recept voor het waterige extract:

Laat 1 tot 2 klein gesneden, verse sparpunten in een kop koud water 6 tot 8 uur trekken. Verhit zonder te laten koken. Laat 10 minuten trekken. Zoet het mengsel met kandijsuiker of honing. In de VS wordt een extract van de jonge lootpunten en naalden gebruikt voor de drank "Spruce Beer". Daarvoor wordt het extract met suikersiroop of melasse, water en andere bestanddelen gemengd en door het toevoegen van gist gefermenteerd [2]. De oertinctuur, het naaldextract, de naaldolie, de hars, de terpentijnhars, -balsem, -zalf en houtteer worden medisch gebruikt.

De spar wordt o.a. intensief gebruikt voor meubelstukken, in de orgel- en instrumentenbouw (Stradivarius violen zijn van sparhout), voor klankborden, als brand- en bouwhout, voor de productie van papier, voor telefoonmasten, houtteer, houtskool en leerlooien. De hars wordt gebruikt voor de productie van terpentijnolie, snarenhars en pek


Latijnse naam

Picea abies

Officiële naam

Verse sparpunten

Familie

Pinaceae

Dennenfamilie

Synoniemen

Abies excelsa LAM. et DC.

Picea excelsa LINK.

Picea rubra A. DIETR.

Picea vulgaris LINK.

Volksnamen

Rode den

Hoe zit dat...?

Waarom ontstaan de beste ideeën onder de douche?
’s Morgens sta je op, je neemt een douche en … ineens bedenk je de oplossing voor het probleem waar je gisteren de hele dag over zat te piekeren! Waarom juist op dat moment?

Lees hier waarom!
Gratis Cinuforce neusspray (t.w.v. € 7,97) bij bestelling > € 20

Ontvang elke maand van A.Vogel tips voor een gezonde lifestyle.

tip

Ontvang maandelijks handige tips en weetjes over gezondheid en lifestyle.

Schrijf je nu in >