background

A.Vogel Plantenecyclopedie

Ononis spinosa L.

Kattendoorn

Geschiedenis

Ononis spinosa L. Kattendoorn

Al in de 4e eeuw v. Chr. werkte Theophrast de eerste botanische beschrijving van kattendoorn uit. Dioskurides en Plinius beschrijven in de eerste eeuw na Christus de toepassing van de plant als middel tegen urineweg- of niersteenaandoeningen. In latere geschriften uit de Romeinse Oudheid spreekt Galen over de urine vermeerderende en niersteen verkleinende werking van Ononis. Lonicerus schreef: "Dit kruid is een belangrijk steenkruid, dat stenen en urine in mensen en in dieren kan verdrijven. Daarom wordt hij ook steenwortel genoemd. Onze voorouders hebben dit kruid, toen het nog jong was ingemaakt en voor gerechten langer dan een jaar bewaart. In de geneeskunde wordt het kruid zeer geprezen. Schors en wortel in wijn gekookt of in wijn gelegd en gedronken, verdrijfen de stenen met geweld. Zij verdrijven ook de verborgen genitale wratten (= condylomata) en genezen deze. Indien de wijn in de mond gehouden wordt, verdwijnt tandpijn."
De uitleg van de naam ononis is moeilijk. Hij wordt in verband gebracht met het Griekse ónonis, ánonis van het Grieks ónos, "ezel" en het woord oninemi, dat "nuttig" betekent. De combinatie van beide resulteert erin, dat de plant alleen voor de ezel nuttig zou zijn, omdat alleen hij hem kan eten. De zijtakken eindigen namelijk in scherpe doorns, waarnaar de soortnaam spinoza verwijst. Deze woorduitleg is volgens Hegi onwaarschijnlijk. Hij kan echter ook geen betere verklaring geven. Dioskurides noemde de plant ónosma. In de Duitse naam Hauhechel wordt zij met een puntig werktuig om vlas mee te snijden, Heckel of Hechsel, vergeleken. Veel volksnamen verwijzen naar het feit dat zij als urineafdrijvend middel bij mens en dier (vooral paarden) bij door vocht opgezwollen benen gebruikt werd. Andere namen, zoals “Weiberkrieg” (= vrouwenoorlog), “Pflugsterz” (= ploegstaart) verwijzen naar het feit, dat de plant een bron van ellende voor wiedende vrouwen en de boer was.

Botanische kenmerken

De kattendoorn is een tot 60 cm hoge halfstruik, die een korte wortelstok en een tot 50 cm lange, verhoute hoofdwortel vormt. Daaruit groeien de rechtop staande stengels, die gedeeltelijk verhout en licht behaard zijn. Talrijke korte loten veranderen in stekende doorns. Er bestaan echter ook vormen zonder doorns. De onderste bladeren zijn drievoudig geveerd, terwijl de bovenste klein, langwerpig-ovaal en aan de rand getand zijn. De bladeren zijn met zeer fijne klierharen bezet. In de bladoksels zitten de opvallende rozerode tot roséviolette vlinderbloemen. Zij staan meestal alleen, maar ook vaak in losse trosjes. Uit hen vormen zich zacht behaarde hulzen met rondachtige, hoekige zaden.
De bloeitijd is van mei t/m oktober.

Vindplaats

Kattendoorn is op droge weide en weiland, aan weg- en akkerranden, maar ook in turfgebieden en in duinzand te vinden. Zij prefereert zonnige plaatsen met schrale leem- en kalkgronden. Door bemesting wordt zij verdreven. De plant is rijk aan calcium en kalium en bindt stikstof. Daarom draagt zij bij aan de bodemverbetering van arme zandgronden. Ook verbetert zij het microklimaat en de vochtigheid van de grond. Zij is inheems in Europa, de voorste delen van Azië en aan de noordelijke kusten van Afrika. Zij is te vinden tot op 1500 m hoogte. De kattendoorn was vroeger een wijd verspreide plant, die bij ons helaas steeds zeldzamer wordt.

Verwerking

A.Vogel/Bioforce gebruikt in het wild groeiende of biologisch geteeld kattendoornkruid, dat van mei t/m juni geoogst wordt. Het verse kruid wordt met alcohol tot een tinctuur verwerkt. Het gebruik van het kruid voert terug naar de volksgeneeskunde en was ook in het oude HAB voorgeschreven. In de nieuwe geneesmiddelenboeken is de wortel farmaceutisch. Zij wordt in de herfst uitgegraven, gewassen, kleingemaakt en gedroogd. De verse wortel ruikt sterk naar bok. De bestanddelen van kattendoornbladeren en -wortel lijken sterk op elkaar. De werking van beide plantdelen is dan ook vergelijkbaar.


Latijnse naam

Ononis spinosa

Officiële naam

Kattendoornwortel

Familie

Fabaceae

Vlinderbloemfamilie

Volksnamen

Stalkruid

Ezelskruid

Duivelsbedstro

Heidoorn

Hoe zit dat...?

Waarom ontstaan de beste ideeën onder de douche?
’s Morgens sta je op, je neemt een douche en … ineens bedenk je de oplossing voor het probleem waar je gisteren de hele dag over zat te piekeren! Waarom juist op dat moment?

Lees hier waarom!
Gratis boek Vullen of Voeden bij bestelling > €20

Ontvang elke maand van A.Vogel tips voor een gezonde lifestyle.

tip

Wandel op 9 juni 40, 30, 20, 10 of 5 km tijdens de eerste A.Vogel Wandeltocht.

Schrijf je nu in >