background

A.Vogel Plantenecyclopedie

Hypericum perforatum L.

Sint-Janskruid

Geschiedenis

Hypericum perforatum L. - Sint-Janskruid

Sint-Janskruid, dat in de werken van Plinius en Dioskurides te vinden is, werd al in de Oudheid als geneesmiddel voor somatische en psychische ziektes gebruikt. Bovendien was het een bestanddeel van theriak (universeel geneesmiddel), dat keizer Nero van zijn arts Andromachus als tegengif tegen zijn vergiftiging kreeg. Bij de Oudgermaanse zonnewendebeschavingen speelde het St-Janskruid een belangrijke rol. Zijn bloemvorm en bloemkleur verwijzen dan ook naar de zon. Daarnaast gold hij als "lichtbrenger". Bij de kerstening werden de zonnewendetijd en zijn planten aan Johannes de Doper gewijd, omdat de plant in Johanni (24. juni) begint te bloeien en dan zijn hoogste gehalte aan werkzame stoffen bevat. Volgens een volkslegende symboliseert het rode sap van de plant het bloed van de martelaar Johannes. De auteurs van kruidenboeken in de vroege Middeleeuwen noemde de plant ook "Corona regia", koningskroon, omdat haar bloemen lijken op een hemelse stralenkrans. St-Janskruid werd van oudsher gebruikt bij de behandeling van wonden en pijn. In de Middeleeuwen en in de vroege Nieuwe Tijd diende het bovendien als psychotherapeutisch middel en antidepressivum (onheilafwerend middel). Het werd gebruikt bij duiveluitbanning, waarnaar zijn naam "Fuga daemonum" verwijst.
In 1525 schreef Paracelsus over St-Janskruid: "Iedere arts moet weten, dat God een groot arcanum (geheim) in het kruid geplaatst heeft, speciaal voor de geesten en dolle fantasieën, die mensen tot wanhoop brengen." De oorsprong van de Griekse geslachtsnaam is onduidelijk. Eén versie luidt, dat hij van hyper eikon "elk voorstellingsvermogen te boven gaand" afgeleid is, wat naar de grote genezende kracht van de plant verwijst. Waarschijnlijker is de verwijzing naar de Titaan Hyperión ("de bovenste"), die met Theia de zonnegoed Helios verwerkte. Helios (die hier en daar ook Hyperion genoemd wordt), draagt om het hoofd een stralenkrans en draagt de naam "de schitterende". De soortnaam perforatum betekent "geperforeerd" en heeft betrekking op de bloemen en bladeren, die er uitzien alsof zij met naalden doorstoken zijn.

Botanische kenmerken

Hypericum perforatum L. - Sint-Janskruid

Uit een wijdvertakte wortelstok groeien in het voorjaar meerdere harde, vaak roodachtig gekleurde, kale stengels van 50–80 cm hoog. Bij het bovenste deel zijn zij vertakt en groeien in de breedte. Een karakteristiek kenmerk, waarmee hij van andere Hypericumsoorten onderscheiden kan worden, zijn de twee randen in de lengterichting van de stengel. Daaraan zitten de ongesteelde, tegenover elkaar staande bladeren met langwerpig-ovalen en gaafrandige vorm, die met fijne zwarte klierpunten bezet zijn. De goudgele bloemen staan aan de punten van de bovenste twijgen en vormen een uitgebreid schijnschermachtige bloemwijze. De vijfpuntige, asymmetrische kroonbladeren zijn tevens met afscheidingsklieren bezet. Bij het fijnstampen van de bloemen treedt er een bloedrood sap uit, dat de vinger blauwviolet kleurt. De talrijke meeldraden zijn in drie bundels verenigd. Er zijn vier ondersoorten van H. perforatum, die te onderscheiden zijn aan de breedte van hun kelkbladen. Vervalsingen en verwisselingen met nauw verwante Hypericumsoorten komen veelvuldig voor. Zij zijn te herkennen aan de stengelstukken of via dunnelaagchromatografie. De bloeitijd is van eind juni t/m september.

Vindplaats

Hypericum perforatum L. - Sint-Janskruid

St-Jans-kruid is inheems in de gematigde klimaatzones van Europa, de westelijke landen van Azië en in Noord-Afrika en relatief wijd verspreid. In de andere gematigde zones werd het van elders overgebracht. Hij prefereert zonnige plaatsen op droge kalkgronden of op oergesteente en is te vinden op braakland, weide- en bosranden, muren en wegen tot op 1500 m hoogte.

Verwerking

Hypericum perforatum L. - Sint-Janskruid

A.Vogel gebruikt alcohol- en olie-extracten en ook homeopathische met de hand intensief geschudde verdunningen. Zij worden uit de verse lootpunten van het St-Jans-kruid bereid, dat afkomstig is uit gecertificeerde biologische teelt en uit inzamelingen in het wild. De oogst vindt kort voor de volledige bloei plaats. Door het gebruik van het verse kruid wordt een relatief hoog gehalte aan hypericine gewaarborgd.


Latijnse naam

Hypericum perforatum

Officiële naam

St-Janskruid

Familie

Hypericaceae

(= Guttiferae)

Hertshooifamilie

Synoniemen

H. officinale Steud.

H. vulgare Lam

Volksnamen

Johanneskruid, -bloed

Heksenkruid

Duivelskruid Wonderkruid

Hoe zit dat...?

Waarom ontstaan de beste ideeën onder de douche?
’s Morgens sta je op, je neemt een douche en … ineens bedenk je de oplossing voor het probleem waar je gisteren de hele dag over zat te piekeren! Waarom juist op dat moment?

Lees hier waarom!
Gratis boek Vullen of Voeden bij bestelling > €20

Ontvang elke maand van A.Vogel tips voor een gezonde lifestyle.

tip

Ontvang maandelijks handige tips en weetjes over gezondheid en lifestyle.

Schrijf je nu in >