background

A.Vogel Plantenecyclopedie

Cyclamen europaeum

Alpenviooltje

Geschiedenis

Cyclamen-europaeum-alpenviooltje

De naam van het geslacht Cyclamen is afgeleid van het Griekse kyklos, dat "cirkel" betekent en verwijst naar de cirkelvormige, schijfvormige wortelknol. De weinig poëtische naam Saubrot (= varkensbrood) dankt hij aan het feit, dat wilde zwijnen een voorliefde voor zijn knollen hebben. Zelfs de oude Egyptenaren zette hem al in als varkensvoer. Varkens schijnen ongevoelig te zijn voor saponines. Desondanks moet er om vergiftigingen te voorkomen langzaam gevoerd worden. De saponinen leiden tot een betere voedselopname door het stimulerende effect op de verteringsklieren. De knollen van het alpenviooltje zijn echter een sterk visgif en werden vroeger in het Middellandse Zeegebied als verdovend middel bij de visvangst gebruikt. Hippokrates gebruikte de knollen van het alpenviooltje primair als baarmoedermiddel vanwege zijn "reinigende en oplossende" eigenschappen. Zij waren onderdeel van inbrengsels in de vagina, als menstruatieoplosmiddel en als reinigingsmiddel na ontstekingen en abortus. De abortieve werking werd in kruidenboeken van de Middeleeuwen sterk overdreven. Men geloofde dat alleen al het omhangen van de wortel een abortus zou uitlokken. Matthiolus schrijft in zijn "New Kreuterbuch" (= nieuwe kruidenboek) uit 1563: "Varkensbrood heeft zo'n krachtige werking, dat als men de buik uitwendig met het sap insmeert, men meteen ontlasting heeft en de vrucht in het moederlijf gedood wordt. Een zwangere vrouw dient hier dus voorzichtig mee om te gaan, want er kan een voortijdige geboorte opgewekt worden. Met wijn gedronken wekt zij de tijd van de maand (= menstruatie) van vrouwen op." In de latere kruidenboeken werd het kookvocht van deze wortel bij oedeem, congestie, obstipatie, snotteren, favus, winderigheid en ingewandswormen en het poeder bij kankerzweren (ook neuspoliepen) en etterende wonden aangeraden.

Botanische kenmerken

De langgesteelde bladeren verheffen zich uit een schijfvormige knol, die vaak vrij op de grond ligt. In eerste instantie zijn de blad- en bloemstelen spiraalvormig op deze knol opgerold. Bij toenemende groei strekken zij zich. De leerachtige, aan de grond hartvormige bladeren zijn aan de rand gekerfd. De groenblijvende bladeren zijn aan de bovenkant zilverachtig gevlekt en aan de onderkant roodachtig overtrokken. De ongewone, roodviolette bloemen hebben vijf puntige, tot een bloemkroon samengesmolten, teruggeslagen kroonbladeren, die zich spiraalvormig afdraaien. Ze ruiken zeer intensief naar viooltjes. Gedurende de rijping van de vrucht rollen de bloemstelen zich weer spiraalvormig op, zodat de vruchten onder het bladdek tot rijping kunnen komen. De oliehoudende zaden worden graag door mieren verzameld en daarmee leveren zij een bijdrage aan de verspreiding van de plant. De bloeitijd is van juni t/m oktober.

Vindplaats

Het alpenviooltje wordt zelden in de Zwitserse Alpen aangetroffen. Alleen in het Oberengadin komt hij hier en daar veelvuldig voor. Ook in de Jura, in de Bayerischen Alpen bij Bad Reichenhall en in de kalkgebergtes van Zuidoost-Europa (Slovenië, Kroatië) is hij te vinden. Zijn selectieve verspreiding is nog steeds een plantgeografisch raadsel.

Verwerking

A.Vogel verwerkt de homeopathische verdunning volgens het actuele HAB. Er wordt gebruik gemaakt van de verse ondergrondse delen van Cyclamen purpurascens MILL., die in de herfst geoogst worden. De etherische olie van cyclamen wordt in de parfumindustrie gebruikt.


Latijnse naam

Cyclamen europaeum

Officiële naam

Cyclamen

Familie

Primulaceae

Sleutelbloemfamilie

Synoniemen

Cyclamen aestivum

C. purpurascens

C. retroflexum

Volksnamen

Alpenviooltje

Europese cyclaam

Varkensbrood

Hoe zit dat...?

Waarom ontstaan de beste ideeën onder de douche?
’s Morgens sta je op, je neemt een douche en … ineens bedenk je de oplossing voor het probleem waar je gisteren de hele dag over zat te piekeren! Waarom juist op dat moment?

Lees hier waarom!
Gratis boek Vullen of Voeden bij bestelling > €20

Ontvang elke maand van A.Vogel tips voor een gezonde lifestyle.

tip

Wandel op 9 juni 40, 30, 20, 10 of 5 km tijdens de eerste A.Vogel Wandeltocht.

Schrijf je nu in >