background

A.Vogel Plantenecyclopedie

Crataegus monogyna JACQ. & laevigata (POIR.) DC

Eenstijlige en tweestijlige meidoorn

Geschiedenis

crataegus meidoorn

De meidoorn werd al door Dioskurides (1e eeuw) in zijn werk vermeld. Hij noemde hem krátaios, dat verwijst naar het Griekse krátys voor "hard" en "sterk" en betrekking heeft op het harde hout. De etymologie kan ook verband houden met kratos (zoals in het woord aristocratie) voor "altijd hier geweest". Theophrast (3e eeuw v. Chr.), een leerling van Aristoteles, noemde hem kunosbatos en daarom werd hij in de kruidenboeken van de Middeleeuwen

(bv. bij Lonicerus) onder de naam Cynosbatus Theophrasti opgenomen. De soortnaam monogyna betekent "eenstijlig", laevigata betekent "gladgemaakt" en de oude benaming oxyacantha staat voor "met scherpe doorns". De Duitse naam Weissdorn (= witdoorn) verwijst naar de witte bloemenpracht in het voorjaar. De vruchten van de meidoorn werden door de oude Germanen rauw of tot moes gekookt gegeten. Zijn harde, roodachtige hout werd voor werktuigen gebruikt.

Crataegus werd in kunst en cultuur veelvuldig afgebeeld. De ingang van de kathedraal van Reims en een kapiteel van de dom in Naumburg (beide 13e eeuw) zijn met meidoornbladeren versierd. Deze afbeeldingen en de volksnaam "christusdoorn" hebben betrekking op de legende, die vertelt dat de doornenkroon van Christus van meidoorntwijgen gevlochten was. Ooit bloeide er eens een beroemde meidoorn in de kloostertuin van de hermitage. Volgens de sage zou hij van een scheut stammen, die hertog Eberhard II van Württemberg (14e eeuw) van zijn reis naar het heilige graf in Jeruzalem meegebracht zou hebben. Deze meidoorn gold als uitzonderlijk sterk en het is daarom niet verwonderlijk, dat bloeiende twijgen voor de bescherming tegen boze tovenarij werden aangebracht. Jan Breughel senior heeft op veel van zijn bloemenschilderijen meidoorntwijgen afgebeeld. De kruidenboeken van de Middeleeuwen raadden de meidoorn aan voor maagkolieken en diarree. De eerste verwijzing naar zijn cardiale werking stamt van Quercetanus, de lijfarts van Leibarzt Heinrichs IV. van Frankrijk, die uit de meidoorn een "leeftijdsiroop" maakte. De plant werd pas in de tweede helft van de vorige eeuw door een Ierse arts met de naam Green beroemd als hartmedicijn en is sindsdien permanent opgenomen in de Farmacopee.

Botanische kenmerken

crataegus meidoorn

De eenstijlige meidoorn is een sterk vertakte kleine struik of middelgrote boom met doornige takken. Deze dragen ovale-rhombische, drie- tot viervoudig gelobde, diepgroene glanzende bladeren. De bloemen hebben vijf wit- tot rozeroodkleurige kroonbladeren en een stamper. Zij zijn in schermvormige trossen gegroepeerd. In de herfst vormen zich de glanzend rode, eivormige-kogelronde pseudo-vruchten, die een doorsnede van 4–8 mm en een lengte van 6–10 mm hebben. Hun gelige, melige binnenste bevat een pit. Het einde van de bes sluit met een kleine inkeping, zodat er restanten van de vijf krooneindes zichtbaar zijn. De tweestijlige meidoorn lijkt veel op de eenstijlige meidoorn. Zijn bladeren zijn echter slechts drievoudig gelobd en hebben afgeronde, gezaagde lobben. Zijn bloemen dragen twee tot drie stampers en de bessen hebben 2–3 pitten. De meidoornsoorten kruisen gemakkelijk en zijn daarom moeilijk te onderscheiden. De bloeitijd is van mei t/m juni. Andere meidoornsoorten die ook gedeeltelijk medisch gebruikt worden zijn: C. azarolus L., Azaroldorn, met geeloranje gekleurde vruchten; C. nigra, zwartfruitige meidoorn, met zwarte vruchten; C. pentagyna, vijfstamperige meidoorn, met matte, donkerpaarse vruchten en C. laciniata, de oriëntaalse meidoorn, met kleine, peervormige, rode vruchten.

Vindplaats

crataegus meidoorn

De meidoorn groeit het liefst aan de rand van een bos, in lichte loofbossen en struikgewassen tot op 1500 m hoogte. Hij wordt graag als heg aangeplant. De meidoorn is inheems in Midden-Europa. Het geslacht C. monogyna is echter ook in Noord-Afrika en Zuidwest-Azië wijd verspreid.

Verwerking

crataegus meidoorn

Bioforce vervaardigt een oertinctuur en een wijnmaceraat uit de verse bessen van C. monogyna en C. laevigata. De gedroogde bladeren met of zonder bloemen worden gebruikt om thee van te zetten. In de homeopathie worden preparaten uit de verschillende plantdelen gebruikt. Uit de bessen kunnen marmelades, compote of brandewijnen geproduceerd worden.   

 


Latijnse naam

Crataegus monogyna   

Officiële naam   

Meidoornvruchten   

Familie   

Rosaceae   

Rozenfamilie   

Synoniemen   

Voor C. laevigata:   

C. oxyacantha L.   

Mespilus oxyac   

Volksnamen   

Haag-, Hagedoorn   

Steendoorn

Hoe zit dat...?

Waarom ontstaan de beste ideeën onder de douche?
’s Morgens sta je op, je neemt een douche en … ineens bedenk je de oplossing voor het probleem waar je gisteren de hele dag over zat te piekeren! Waarom juist op dat moment?

Lees hier waarom!
Exclusief op avogel.nl: garantie op 100% tevredenheid*

Ontvang elke maand van A.Vogel tips voor een gezonde lifestyle.

tip

Ontvang maandelijks handige tips en weetjes over gezondheid en lifestyle.

Schrijf je nu in >