background

A.Vogel Plantenecyclopedie

Avena sativa L.

Haver

Geschiedenis

Avena sativa haver

Bij de Grieken en Romeinen werd haver niet erg gewaardeerd. Waarschijnlijk kenden zij, Avena fatua, alleen als een zeer lastig onkruid in het veld. De veredeling van haver door doelbewuste cultuurselectie geschiede vermoedelijk in de Kaspisch-Kaukasische laagvlakte of in het daaraan grenzende Turkestaanse laagland, van waaruit de haver al in de prehistorische tijd zijn weg naar het noordwesten gevonden had. Noordelijk van de Alpen leerden de Romeinen haver als "barbaars broodgraan van de Germanen" kennen. Plinius vermelde, dat de Germanen haver zaaiden en niks anders dan havermoutpap aten. Hij was van mening, dat haver een onder de granen voorkomend onkruid was en door ontaarding van gerst was ontstaan. Tot op heden dient haver in het zuiden overwegend als diervoeding.


De betekenis van het woord Avena, waarmee de Romeinen zowel de wilde als ook de gecultiveerde haver aanduiden is nog niet verklaard. Vermoedelijk liggen hier de Sanskritwoorden avi, dat "schaap" betekent of avàsa, dat "voeding" betekent, aan ten grondslag. Grimm heeft bewezen, dat de aanduiding voor haver in bijna alle Europese talen op de aanduiding voor bok lijkt. Als gevolg daarvan werd haver als veevoer voor de geitenbok aangeduid.

Bij de geneeskundigen uit de klassieke Oudheid speelde haver geen rol. Pas in de Middeleeuwen werd hij regelmatig genoemd en in de loop van de tijd werden zijn toepassingsgebieden aanzienlijk uitgebreid. Lonicerus schreef in zijn kruidenboek uit 1737: "Haver is een nuttig graan voor mens en dier. Indien als gerecht genuttigd, is het een voortreffelijk geneesmiddel voor de dagelijkse stoelgang, vult de maag en geeft krachtige voeding. Zijn deugd is vocht op te nemen en harde zweren te verteren, wanneer zijn meel als een kompres erop gelegd wordt. Hij werkt uitzonderlijk goed tegen fistels. Als voeding verwarmt hij, maar als uitwendig geneesmiddel moet hij koelen en drogen. Haver is goed voor elke zwelling op het lichaam die veroorzaakt werd door hitte. Wilde haver met stengel, zaad en gebladerte, in rode wijn gekookt en gedronken, stilt de rode en witte buikvloed en drijft urine af, met inbegrip van alle vuil, dat zich in de blaas en de moeder (= baarmoeder) verzameld heeft."


Matthiolus schrijft in 1563: "De werking van haver: Het kookvocht van haver is goed tegen hoesten. Het eten van goed gekookte haverbrij stopt diarree. Tegen galstenen gebruikte de gewone man haver of jeneverbes. Deze dient opgewarmd te worden en op de lende gelegd te worden. Havermeel wordt, net zoals gerstemeel, ook gebruikt voor gezwollen en verzwikte ledematen. Het gelaat gewassen met havermeel vermengd met loodwit,  maakt het mooi en licht. Tegen de schurft en huiduitslag bij kleine kinderen bestaat er niets beters dan baden in gekookte haverstro."

Havergort diende, voordat hij door koffie en brood verdrongen werd, vooral in Engeland (porridge) en Duitsland eeuwenlang als ontbijt.

Botanische kenmerken

Avena sativa haver

Haver groeit als eenjarige, in bosjes of samen met enkele halmen van groeiend gras. De hoge, kale halmen worden 20 tot 150 cm hoog en zijn onvertakt. De bladschedes zijn tot de grond geopend en de 3 tot 20 mm brede, meestal vlak uitgespreide sprieten zijn op de plaats van de knoppen gerold. Recht opstaand, losjes en ver uitgespreid, staat de pluim met zijn ver van elkaar staande, nauwelijks vertakte, dunne zijtakken. De circa 15 tot 30 cm lange pluimen dragen meestal twee- tot drie bloeiende aren. De bloemen zijn zoals bij de meeste graansoorten tweeslachtig. Het lemma van de bovenste of van beide bloemen heeft geen borstelhaar. Nadat de vrucht gerijpt is hangen de aren naar beneden. De graankorrel is een eenzadige gesloten vrucht (graanvrucht), die door de kafjes omsloten blijft of tijdens de rijping uit de kafjes valt (zogenaamde naakte haver). Haver is het luchtigste, meest van licht houdende graan van alle inheemse granen. De bloeitijd is van juli t/m augustus.

Vindplaats

Avena sativa haver

Haver is een ruderaalplant, d.w.z. dat hij goed gedijt op stikstofrijke stort- en afvalplaatsen en aan weg- en straatranden van vlakke terreinen tot in de bergen. Het is een secundaire cultuurplant, die aanvankelijk als ongewenste begeleider van andere graansoorten optrad. Hij heeft in tegenstelling tot gerst veel vocht nodig. Zijn sappigheid maakt hem zeer geschikt voor groenvoer, omdat hij vergelijkbaar is met gras en graan. De in het haverveld veelvuldig groeiende herik ontzuurt de grond die door de haver sterk verzuurd wordt. Testen wijzen uit, dat onkruidvrij gegroeide haver minder robuust is dan haver die samen met herik groeit.

Gerst hoort bij de droge Middellandse Zeelanden, haver hoort bij de regenrijke, koelere, maar met lange lichtdagen gezegende noordelijke berglanden. Haver wordt intussen haast overal in de wereld in de neerslagrijke gebieden van de gematigde zones verbouwd. Zijn totale productiehoeveelheid is groter dan die van gerst of rogge.

Verwerking

Avena sativa haver

A.Vogel/Bioforce gebruikt de bovengrondse plantdelen van haver uit biologische teelt. Deze worden in de bloeitijd geoogst. De haverplant wordt in verse toestand klein gesneden en met alcohol tot een tinctuur gemacereerd. Ten behoeve van homeophatische verdunningen wordt de oertinctuur met de hand geleidelijk gepotenteerd.

Havermeel, havervlokken en havergort, die allemaal een bijzonder hoge voedingswaarde hebben, worden gebruikt als voeding. Havermeel wordt in de levensmiddelenindustrie gebruikt als stabilisator voor bv. ijs en in de cosmetica-industrie in huidverzorgingspreparaten. Verder wordt haver als veevoer en onder andere voor de productie van ethyleen gebruikt.   


Latijnse naam

Avena sativa

Officiële naam

Haverkruid

Avenae herba

Familie

Poaceae

Gramineae

Grassenfamilie

Synoniemen

Avena cinerea ROEM & SCHULT.

Avena dispermis MILL.

Avena fatua var. sativa (L.) HAUSSKN.

Volksnamen

Haverstro

Voerhaver

Brouwhaver

Hoe zit dat...?

Waarom ontstaan de beste ideeën onder de douche?
’s Morgens sta je op, je neemt een douche en … ineens bedenk je de oplossing voor het probleem waar je gisteren de hele dag over zat te piekeren! Waarom juist op dat moment?

Lees hier waarom!
Exclusief op avogel.nl: garantie op 100% tevredenheid*

Ontvang elke maand van A.Vogel tips voor een gezonde lifestyle.

tip

Ontvang maandelijks handige tips en weetjes over gezondheid en lifestyle.

Schrijf je nu in >