Het immuunsysteem - dat zich niet in één enkel orgaan bevindt, maar als een mobiele eenheid in het lichaam functioneert  - noemen we ook wel de lichaamseigen afweerkracht. Het beschermt ons tegen vreemde organismen als virussen en bacteriën en slecht functionerende cellen.

Ziekteverwekkers en beschermfactoren

Iedere dag weer staan we bloot aan ontelbare ziekteverwekkers die ons immuunsysteem effectvol bestrijdt. De huid en de slijmvliezen bieden een eerste beschermlaag. Hun afweerfunctie wordt versterkt door afweerstoffen in slijm, speeksel en tranen; stoffen die immuuncellen opbouwen. Als de eerste barrière tóch wordt doorbroken door een ziekteverwekker komen het a-specifieke en specifieke immuunsysteem versterkt in actie.

Het a-specifieke en het specifieke immuunsysteem

• Het a-specifieke deel van ons immuunsysteem bestaat uit verschillende ‘vreetcellen’ (granulocyten en macrofagen). Dit deel heeft als doel om een snelle en doorslaggevende eerste verdediging te bieden bij het doorbreken van de beschermbarrières door vreemde organismen. Bijvoorbeeld bij een huidbeschadiging. Daarbij wordt de ziekteverwekker gefagocyteerd (‘opgevreten’) en intracellulair gelyceerd (‘in de cel verteerd’). Het a-specifieke immuunsysteem – de naam zegt het al een beetje - is niet specifiek gericht op één bepaalde ziekteverwekker, maar beschermt tegen verschillende indringers.

• Het specifieke deel van ons immuunsysteem bestaat uit gespecialiseerde afweercellen. Deze cellen hebben zogenaamde immuunstelselregulerende taken. Ze zijn bijvoorbeeld in staat  om kanker- en virusgeïnfecteerde cellen te elimineren. Ook kunnen ze grote hoeveelheden antilichamen, specifieke afweerstoffen, produceren. Het specifieke immuunsysteem past zich in de loop van het leven aan en maakt zo een sterk doelgerichte (specifieke) immuunreactie mogelijk. Speciale geheugencellen - die maar liefst 20 jaar oud kunnen worden - maken bij een nieuw contact met dezelfde ziekteverwekker een snelle en massieve tegenaanval mogelijk: hét principe van immunisering.

Het a-specifieke en het specifieke deel van het immuunsysteem zijn veelvuldig en onafscheidelijk met elkaar verbonden en werken bovendien nauw samen.

De cellulaire en humorale afweer

De cellulaire afweer is samengesteld uit de verschillende afweercellen van het immuunsysteem. Deze immuuncellen produceren delen van afweerfactoren en scheiden ze uit in lichaamsvocht. Deze afweerfactoren vormen samen de humorale afweer (humoraal = werkend via sappen).

Auto-immuunziekten

In sommige gevallen richt de afweerfunctie van de immuuncellen zich niet meer alleen tegen lichaamsvreemde weefsels, maar ook tegen lichaamseigen. Dan ontwikkelt zich een auto-immuunziekte zoals reumatoïde artritis, Hashimoto schildklierafwijking, morbus Bechterew.

Gezonde tips

Geneeskrachtige planten en immuunsysteem

De rode zonnehoed (Echinacea purpurea) versterkt de lichaamseigen afweerkrachten. Het verbetert de fagocytoseprestatie van de granulocyten en macrofagen en activeert verschillende compartimenten van het a-specifieke immuunsysteem. Besmettelijke ziektes en verkoudheden zijn zo te verhinderen of af te zwakken in hun verloop. Meer over de Echinacea leest u hier.

Er zijn tal van andere planten die antibiotisch werkende stoffen bevatten. Denk maar eens aan:

• Smalle weegbree (Plantago lanceolata)
• Waterhennep (Eupatorium perfoliatum)
• Oost-Indische kers (Tropaeolum majus)

Levenswijze en levensvreugde

Een uitgebalanceerd gemoed en veel lachen versterken het immuunsysteem.

Beweging en sport

Regelmatig bewegen brengt niet alleen de bloedsomloop, maar ook het immuunsysteem in gang. Als u 3x per week 20 minuten lang actief bent en daarbij een hartslag van 180 minus uw leeftijd hanteert, bent u perfect bezig.

Voeding/genotmiddelen

Groenten en fruit staan erom bekend de afweer te sterken. Dat komt met name door de vitale stoffen die ze bevatten. Net als bepaalde sporenelementen en vitaminen zoals zink en vitamine C. Deze ‘bouwstoffen’ zijn onontbeerlijk voor het optimaal functioneren van de witte bloedlichaampjes. Genotmiddelen zoals nicotine daarentegen verzwakken de afweer en het is raadzaam deze te vermijden. Ter illustratie: één sigaret verhoogt de dagelijkse behoefte aan vitamine C (150 mg) al met tweederde!

Ontspanning en slaap

Het immuunsysteem behoort tot de organen met het snelste celverbruik en nieuwe opbouw. De gemiddelde levensduur van een wit bloedlichaampje is bijvoorbeeld maar 10 dagen. Bovendien zijn de cellen zeer actief. Zo scheidt een plasmacel, een specifieke afweercelsoort, tot 2000 immunoglobuline (afweerstof) per seconde uit. En dat betekent dat uw lichaam altijd en continu in gang is. Regelmatige rustperiodes zijn daarom onontbeerlijk voor een goed functioneren. Zeer belangrijk daarbij is voldoende slaap vóór middernacht.